Edukowanie pacjentów o tym, że badanie stomatologiczne to nie tylko wykrywanie ubytków próchnicowych

David Schwab, Ph.D
Artykuł 1 z 4 na temat Skuteczna prezentacja planu leczenia

Większość pacjentów myśli, że dentyści zajmują się tylko leczeniem zębów. Nie jest to całkowicie zgodne z prawdą, ponieważ zęby są tylko jednym z przedmiotów zainteresowania stomatologii. Pacjenci często zaniedbują regularne odbywanie wizyt kontrolnych, ponieważ zakładają, że w ich trakcie dentysta szuka wyłącznie ubytków próchnicowych.

Rzeczywiście, częstym problemem gabinetów stomatologicznych jest to, że zespół doskonale wywiązuje się ze swoich obowiązków, dokładnie badając pacjenta, ale zaniedbuje etap przekazania pacjentowi wszystkich informacji uzyskanych w wyniku badania.

Tymczasem podstawą do zatwierdzenia rozbudowanego planu leczenia przez pacjenta jest poinformowanie go o wszystkim, co stwierdzono w badaniu.

Przede wszystkim badanie stomatologiczne należy określać jako "dokładne" i "całościowe". Chociaż nie da się zmienić słów używanych przez pacjenta, to członkowie zespołu stomatologicznego powinni unikać terminu "przegląd", mówiąc o badaniu. "Przegląd" sugeruje pobieżne sprawdzenie, podczas gdy "obszerne badanie" kojarzy się z procesem dokładnego przyjrzenia się wielu czynnikom wpływającym na stan zdrowia jamy ustnej.

Recepcjonistka lub asystentka powinna zwracać się do pacjenta w następujący sposób: "Proszę Pana, dr Kowalski jest bardzo dokładny. Przeprowadzi u Pana całościowe badanie jamy ustnej, po czym opowie Panu, czego się na jego podstawie dowiedział i jakie ma dla Pana zalecenia".

Pacjent musi wiedzieć, jakie są cele takiego badania. Należy mu wyjaśnić, że poza wykrywaniem ubytków, ważnym problemem jest ruchomość zębów oraz braki zębowe. Powinien również wiedzieć, że sprawdzanie stanu szczelności istniejących wypełnień ma na celu określenie tego, czy nie dochodzi w ich obrębie do mikroprzecieku bakteryjnego, który może być przyczyną próchnicy wtórnej. Dentysta lub asystentka powinni wyjaśnić pacjentowi, dlaczego pęknięte wypełnienie może doprowadzić do pęknięcia zęba oraz dlaczego niektóre stare wypełnienia - szczególnie te większe - mogą wymagać w pewnym momencie wymiany lub zastąpienia koronami protetycznymi.

Jeżeli gabinet jest wyposażony w kamerę zewnątrzustną, warto poprzedzić te wyjaśnienia pokazaniem przy jej pomocy wszystkich nieprawidłowości w jamie ustnej pacjenta, dzięki czemu pacjent lepiej zrozumie np. znaczenie podjęcia postępowania leczniczego podczas wykrycia pęknięcia w wypełnieniu.

Warto również opowiedzieć pacjentowi o badaniu periodontologicznym i znaczeniu głębokości kieszonek. Kiedy dentysta dyktuje asystentce głębokości kieszonek, pacjent powinien mieć świadomość tego, co oznaczają te wartości. Jeżeli nie zostanie w to wcześniej wtajemniczony, to dyktowane liczby nie będą miały dla niego sensu i wyłączy się psychicznie z udziału w badaniu. Pacjent świadomy jest pacjentem zainteresowanym.

Oprócz wyjaśnienia celowości badania głębokości kieszonek nowemu pacjentowi warto przekazać inne informacje w następujący sposób: "choroby przyzębia powstają wskutek oddziaływania bakterii na tkanki przyzębia. Choroby te są główną przyczyną utraty zębów u dorosłych. Dobra informacja jest taka, że chorobom tym można zapobiec i można je leczyć. Zbadamy stan Pana dziąseł przez zmierzenie głębokości kieszonek". (Następnie dentysta lub asystentka powinni wyjaśnić, jakie znaczenie mają wartości głębokości kieszonek wyrażone w milimetrach.)

Warto przedstawiać tylko podstawowe informacje bez wchodzenia w szczegółowe objaśnienia mikrobiologiczne, które z pewnością nie zainteresują większości pacjentów. Jeżeli pacjent zada pytanie o choroby przyzębia, to w ramach odpowiedzi lekarz może udzielić bardziej szczegółowych informacji. Poniżej przedstawiono procedurę postępowania, dzięki której można osiągnąć wymienione cele:

  • Zdefiniowanie czym są choroby przyzębia.
  • Danie pacjentowi nadziei i motywacji, ponieważ chorobom tym można zapobiec i można je leczyć.
  • Powiadomienie pacjenta o tym, że badanie periodontologiczne jest częścią całościowego badania stomatologicznego.
  • Zapewnienie pacjenta, że badanie jest rzeczywiście "dokładne" i "całościowe" zgodnie z przekazanymi mu na początku informacjami.
  • Wzbudzenie zainteresowania pacjenta przez informowanie na bieżąco o badaniu, np. przez dyktowanie pomiarów głębokości kieszonek.

Należy również uprzedzić pacjenta, że lekarz zbada stawy skroniowo-żuchwowe (SSŻ). Warto wyjaśnić pacjentowi znaczenie prawidłowego zgryzu oraz wspomnieć o tym, że zaburzenia SSŻ mogą powodować uczucie dyskomfortu oraz ból w innych okolicach głowy i szyi. Pacjenci powinni również wiedzieć o tym, że zaburzenia SSŻ mogą wywoływać bóle głowy.

Są jeszcze inne części całościowego badania stomatologicznego, których pacjent może nie doceniać. Lekarz powinien powiedzieć pacjentowi, że w badaniu wykrywa się nieprawidłowości w jamie ustnej, w tym nadżerki i owrzodzenia, które powodują nieprzyjemne odczucia, oraz poważniejsze zmiany, takich jak rak jamy ustnej, które wymagają wczesnego diagnozowania i leczenia.

Lekarze mający dobry kontakt z pacjentami powinni im również powiedzieć, że oprócz zmian chorobowych wykrywają problemy natury estetycznej. Należy wyjaśnić pacjentom, że większość ludzi chce mieć zęby, które nie tylko spełniają funkcję czynnościową, ale również dobrze wyglądają. Do obowiązków dentysty należy nie tylko określenie problemów czynnościowych, ale również estetycznych oraz zaproponowanie postępowanie poprawiającego wygląd uzębienia.

Jeżeli chodzi o diagnostykę, to należy uprzedzić pacjenta, że wykonane zostaną "niezbędne zdjęcia radiologiczne". Oczywiście to, jakie zdjęcia radiologiczne są potrzebne u danego pacjenta, lekarz w każdym przypadku określa indywidualnie, jednak można posługiwać się terminem "niezbędne zdjęcia radiologiczne" w odniesieniu do niemal każdego pacjenta. Wielu lekarzy decyduje się wykonać modele diagnostyczne uzębienia pacjentów, które stanowią nie tylko idealną dokumentację, ale pomagają również w prezentacji planu leczenia pacjentowi.

Kolejną prostą, ale skuteczną techniką jest nagranie na dyktafonie najważniejszych obserwacji z badania, ogólnej oceny oraz planu leczenia po przeanalizowaniu całej dokumentacji. Może to zająć mało czasu - zaledwie kilka minut dla każdego pacjenta - ale zapewnia doskonałą dokumentację. Powstający na bazie nagranych informacji opis wchodzi w skład stałej dokumentacji pacjenta i zapewnia lekarzowi szczegółowe przygotowanie do prezentacji planu leczenia. Nagrane uwagi można przesłać do zewnętrznej firmy zajmującej się transkrypcją, ponieważ zlecanie takiego zadania przeszkolonym do innych celów pracownikom gabinetu może za bardzo odciągać ich od ich głównych obowiązków. Wielu lekarzy rutynowo nagrywa swoje obserwacje z badania pacjenta i twierdzi, że jest to wspaniały sposób na oszczędzenie czasu i usprawnienie pracy.

Niewielu dentystów przykłada wagę do pomiarów ciśnienia krwi i pulsu u pacjentów na pierwszej wizycie (oraz przed przystąpieniem do inwazyjnych zabiegów na późniejszych wizytach). Taka opieka robi duże wrażenie na pacjentach. Jeżeli dentysta decyduje się zadzwonić do lekarza prowadzącego pacjenta przed podjęciem leczenia stomatologicznego, to pracownicy gabinetu powinno uświadomić pacjenta o takim zamiarze. Pacjent doceni współpracę między dentystą i lekarzem prowadzącym. Wielu pacjentów powie, że nigdy nie było u tak dokładnego dentysty. Jest to pozytywne wrażenie, które z pewnością wpłynie na odsetek akceptacji proponowanych planów leczenia oraz częstość polecania gabinetu przez pacjentów innym osobom.

Nie należy się martwić ilością czasu potrzebną na informowanie pacjenta na temat badania, wykonuje się to w trakcie samego badania. Istnieją również różne środki pomocnicze, np. w postaci broszur, które zawierają informacje dla pacjentów na temat przebiegu badania.

Mówiąc pacjentom o tym, co w danym momencie wykonuje, lekarz nadaje badaniu stomatologicznemu duże znaczenie i sprawia, że pacjent docenia jego wiedzę, dokładność i poświęcenie.

Ostatecznie pacjent nie zgodzi się na leczenie, którego nie rozumie, a to zrozumienie może zyskać, jeżeli lekarz wyjaśni mu, na czym polega badanie. Dlatego dobra komunikacja z pacjentem jest integralną częścią dobrego postępowania leczniczego.

Następny: Jak postępować, jeżeli pacjent rezygnuje z leczenia z powodu kosztów

Dr David Schwab jest doradcą z zakresu zarządzania gabinetami prowadzącym działalność w Orlando w stanie Floryda. Można się z nim skontaktować przez email: davidschwab@compuserve.com